12 pomysłów na jednodniowe wycieczki z Edynburga (bez samochodu)

Edynburg to jedno z najbardziej fascynujących miast Europy i przyjeżdżając tutaj na kilka dni, będziesz mieć wiele atrakcji do zobaczenia tylko w samym centrum.

Jednak jeśli przyjeżdżasz na dłużej i chcesz zobaczyć jeszcze inne atrakcyjne miejsca poza miastem, to mam dla Ciebie świetną wiadomość. W mniej niż godzinę możesz znaleźć się na brukowanych uliczkach dawnych królewskich miast, wędrować po klifach z widokiem na Morze Północne albo przenieść się w świat filmowych scen i literackich legend. Niezależnie od tego, czy pociąga Cię magia zamków, spokój jezior i dolin, czy urok rybackich wiosek, w okolicach Edynburga nie brakuje zdumiewających miejsc.

Co więcej, wiele z tych atrakcji jest łatwo dostępnych przy użyciu transportu publicznego,więc nie musisz martwić się o wypożyczanie samochodu.

W tym artykule przedstawię najlepsze (moim zdaniem) jednodniowe wycieczki z Edynburga na które możesz wybrać się bez samochodu. Niezależnie od tego, czy to Twój pierwszy raz w Szkocji, czy powrót po latach, te krótkie wypady pozwolą Ci odkryć, jak wiele magii kryje się tuż poza granicami miasta.

1. North Berwick

North Berwick to przyjemne nadmorskie miasteczko do którego dotrzesz z łatwością autobusem lub pociągiem (ok 30min). Jeszcze parę lat temu było to dość uśpione miejsce, jednak od kilku lat tętni życiem, szczególnie w weekendy, bo chętnie wybierają się tam mieszkańcy Edynburga i okolic (oczywiście włączając nas).

North Berwick zachwyca kameralną, typowo szkocką zabudową. Wzdłuż głównych ulic miasteczka rozciągają się rzędy XIX-wiecznych kamienic z piaskowca, w których mieszczą się małe sklepy, galerie sztuki i przytulne kawiarnie. Wiele domów ma charakterystyczne, jasne fasady z kamienia i strome dachy kryte łupkiem, co nadaje całemu miasteczku spójny, elegancki wygląd. Blisko przystani możesz podziwiać dawne zabudowania rybackie – niskie, wąskie domki o kolorowych drzwiach i okiennicach, które przywołują atmosferę tradycyjnej wioski nadmorskiej. Całość uzupełniają niewielkie kościoły i historyczne budynki użyteczności publicznej, które podkreślają długą historię tego miejsca. Spacerując uliczkami North Berwick, można poczuć zarówno klimat dawnego miasteczka portowego, jak i uroki eleganckiego kurortu nadmorskiego.

Do tego jest tam piękna piaszczysta plaża, po obu stronch portu. Nasz ulubiony spacer z North Berwick to przejście do Yellowcraigs i spowrotem (ok 5km w jedną stronę). W odpływ możesz przejść cały dystans po plaży, a w czasie odpływu kawalki trasy można przejść górą na obrzeżach pola golfowego. Spacer możesz kontynować tak naprawdę jak daleko masz ochotę, jednak my polecamy dość do punku gdzie będziesz mieć widok na wyspę Fidrę z latarnią.

Oprócz spaceru po plaży możesz również wejść na The Law – stożek wygasłego wulkanu. Dojście do wulkanu zajmuje około 20min z centrum, a wejście na szczyt po jednej z kilku ścieżek -kolejne 20 minut. Ten unikalny punkt widokowy jest jednym z niewielu miejsc z którego możesz zobaczyć większość wysepek znajdujących się w zatoce, miedzy innymi oczywiście Bass Rock, Isle of May, Fidra, Craigleith czy Lamb. Na szczycie The Law znajdują sie ruiny punktu obserwacyjnego oraz replika żeber wieloryba.

Największą jednak atrakcją North Berwick, szczególnie dla tych którzy interesują się obserwacją ptaków jest Bass Rock.

Skała Bass Rock dominująca tutejszy morski horyzont to najwieksza na świecie kolonia głuptaków (Northern Gannet). Aby podziwiać te ptaki możesz kupić wycieczkę łodzią Sula (2-3 rejsy codziennie), rekomendujemy wcześniejszą rezerwację miejsc. Niestety, aby zapewnić głuptakom najlepsze warunki do rozmnażania i uniknąć przypadkowego przenoszenia ptasich chorób, Bass Rock nie jest dostępna do zwiedzania – żadna wycieczka nie ląduje na skale, lecz wszystkie opływają ją dookoła. Pozwala to na bliską obserwajcę i fotografowanie tych pięknych ptaków z bezpiecznej dla nich odległości. Więcej informacji o ptakach morskich i głuptakach znajdziesz w Szkockim Centrum Ptaków Morskich (Scottish Seabirds Centre) przy porcie.

W North Berwick znajdziesz restauracje, fish & chips i bardzo dobrą lodziarnię. Lodziarnia Alandas oferuje dziesiątki smaków (również opcje wegańskie), z całą pewnościa to jedna z najlepszych lodziarni w Szkocji. Lody nie są tanie, ale gałki są duże!

Warto zarezerwować sobie cały dzień wizytę, szczególnie w piękną pogodę. A czy odważysz się również popływać w morzu?

Jak dotrzeć do North Berwick za pomocą transportu publicznego:

• pociąg ze stacji Waverley – kursuje co godzinę (sprawdź odjazdy/zarezerwuj bilet online) czas przejazdu około 30 minut
• autobus podmiejski East Coast linia 124 lub X5. Linia 124 kursuje co pół godziny, czas przejazdu około 1,5 godziny, natomiast ‘’ekspres’’ X5 kursuje rzadziej, i czas przejazdu jest tylko nieznacznie krótszy. Obie linie kursują z centrum Edynburga. Pomimo, że autobus jedzie dłużej wybrałabym chyba tę opcję, ponieważ da Ci okazję zobaczyc okolice East Lothian, po drodze miniesz kilka małych wiosek i plaże.

2. South Queensferry

Kolejna miejscowość niedaleko Edynburga warta odwiedzenia to South Queensferry. Wiele osób przyjeżdża tu tylko po to aby zobaczyć słynny most kolejowy (wpisany na listę UNESCO), ale my podpowiemy Ci jak możesz spędzić cały dzień w najbliższej okolicy.

Najpierw krótki wstęp: to przyjemne nadmorskie miasteczko ma poniekąd inny charakter niż North Berwick, a jego historyczne walory przewyższają tę pierwszą miejscowość.

Tak jak już wspomniałam znajdziesz tutaj wiktoriańską kontrukcję wpisaną na listę dziedzictwa UNESCO- most kolejowy Forth (Forth Bridge). Masywny, aczkolwiek piękny XIX wieczny most jest wspaniałym zabytkiem dominującym morski krajobraz South Queensferry; ten wspaniały 2,5 kilometrowy most łączy oba brzegi estuarium rzeki Forth i jest w użyciu do dzisiaj. Podczas wizyty w SQ na pewno zobaczysz conajmniej kilka pociągów pokonujących szerokość estuarium, nie da sie ich przegapić bo robią wielki huk podczas poruszania się po tej stalowej kontrukcji.

Most można podziwiać go z wielu perspektyw – szczególnie pięknie prezentuje się o zachodzie słońca, gdy jego sylwetka odbija się w wodzie.

Samo miasteczko składa się w większości ze współczesnej architertury, a jego najstarszą część znajdziesz na najniższym poziomie, zaraz przy morzu- wzdłóż High Street i West Terrace. Zwróć uwagę na Roseberry Hall wraz z jego wspaniałą wieżą zegarową, Czarny Dom i sąsiadującą kamienicę z pubem The Ferry Tap, oraz unikalną dwupoziomową sekcję High Street.

W SQ jest wiele miejsc, w których możesz zjeść lunch lub obiad. Nasze ulubione miejsca to Manna House na lunch i Orroco Pier restauracja i bar.

Wokół South Queensferry znajdują się przepiękne tereny zielone tzw estate. My wspomnimy tu o dwóch naszych ulubionych. Pierwszy to posiadłość Dalmeny (Dalmeny Estate) wraz z okazałym Dalmeny House, na wschód od mostu. Do dzisiaj posiadłość jest terenem prywatnym, ale łaziki i rowerzyści są mile widzianymi gośćmi na rozległych terenach pięknego parku. Podczas odwiedzin Dalmeny, zwróć uwagę na zamek Barnbougle (nieudostepniony zwiedzającym) czy małą plażę Peatdraught Bay z punktem widokowym na wiktoriański most. W wyższych partich pasą się często owce i biegają bażanty.

Inną okazałą posiadłością przy SQ jest Hopetoun, na zachód od mostu. Na terenie Hopetoun Estate również znajdziesz wspaniały park a nawet lasek jeleni, ale wejście na teren posiadłości jest płatny. Hopetoun jest większe i wspanialsze od posiadłości Dalmeny, dodatkowo sąsiaduje z zabytkową kapliczką Abercorn i nieco dalej zamkiem Midhope – które zobaczysz jako tło w serialu Outlander. Kaplica Abercorn pojawia sie w sezonie 4 jako miejsce spoczynku Franka Randalla, a zamek Midhope to filmowy Lallybroch. Sam wspaniały dom Hopetoun i ogrody również pojawiły się w serialu kilkukrotnie. Jeśli czas i finanse Ci na to pozwolą to my polecamy odwiedzenie posiadłości jak i domu. Wszystkie potzrebne informacje znajdziesz na oficjalnej stronie Houpton House.

Kolejną atrakcją SQ jest wyspa Inchcolm i znajdujące sie na niej ruiny opactwa. Ta wyspa łączy ze sobą elementy atrakcji historycznej wraz z przyrodniczą. Podczas wizyty na Inchcolm zobaczysz foki oraz ptaki morskie, może nawet Maskonury (tylko w okresie maj – lipiec), możliwe ze również walenia, które czasem zapuszczają się do estuarium. Wycieczkę na Inchcolm i zwiedzanie opactwa zarezerwuj w kiosku nieopodal mostu lub online, tu znajdziesz więcej informacji o stateczku Maid of the Forth. Koszt takiej półdniowej wycieczki to około 20 funtów za osobę.

Teraz na pewno zastanawiasz się jak odwiedzić South Queensferry bez samochodu. Jest to bardzo łatwe, wybierz pomiędzy pociągiem z Waverley lub Haymarket (najbliższa stacja to Dalmeny, około 600 metrów od mostu) lub zielonym autobusem Lothian Country numer 43 z Princess Street lub Queensferry Street. Obie opcje oferują regularne połączania, ale ze względu na czas podróży sugeruję pojechać pociągiem.

Jeśli naprawdę jeszcze wciąż masz siły w nogach a dzień jest długi, możesz z SQ przejść pieszo z Edynburskiej dzielnicy Cramond , całą trasę pokonasz bardzo przyjemnym spacerem na terenie posiadłości Dalmeny. Taki 10cio kilometrowy spacer zajmie około 1,5-2 godziny.

3. Dunbar

Na wschód od Edynburga znajdziesz kilka malowniczych miasteczek położonych przy pieknych piaszczystych plażach, Dunbar jest kolejnym z nich. Nieco większe od wcześniej wspomnianego North Berwick, Dunbar jest bogate w atrakcje historyczne, jak i przyrodnicze.

To tutaj urodził się jeden z najbardziej znanych szkockich przyrodników, John Muir -jego dom, dzisiaj muzeum stoi otworem dla chętnych zwiedzających (darmowe wejście).
Przy historycznej przystani znajdziesz ruiny małego zamku zbudowanego z czerwonego piaskowca jak i pozostałości fortyfikacji obronnych używanych w czasie II Wojny Światowej.

Inne ciekawostki, które znajdziesz przy przystani to na przyklad barometr dla łodzi ufundowany przez lokalnego możnego, Williama Brodie. Dzięki temu prostemu, a jednak unikalnemu przyrządowi, okoliczni rybacy byli w stanie przewidzieć nadchodzące załamania pogodowe i trudne warunki na morzu.

Miłośnicy spacerów po wspaniałym drobnym białym piasku będą mogli nacieszyć się plażą Belhaven -zaledwie 1 kilometr na zachód od centrum miasteczka i przystani. Plaża Belhaven to pasek złocistego piasku ograniczony po obu końcach rzeczkami, na zachodzie rzeką Tyne, a od strony miasta rzeczką Biel. Rzeki Tyne nie da się przekroczyć idąc plażą, a dostać Biel możesz przejść przez mały metalowy mostek (trochę więcej o nim poniżej).

Jedną z najbardziej fotografowanych atrakcji Dunbar jest mostek, znajdujący się na plaży Belhaven. Podczas odpływu mostek pełni funkcję ‘zwykłego mostku’ nad rzeczką, ale podczas przypływu woda zalewa plażę i ‘wchłania’ rzeczkę Biel tworząc jednoliotą taflę wody. Mostek staje się wtedy jakby przypadkową abstrakcyjną konstrukcją na przestrzeni jednolitej masy wody i staje się ikonicznym ‘’mostkiem do nikąd’’. ‘Bridge to Nowhere’ jak jest lokalnie nazywany, przyciąga licznych miłośników fotografii artystycznej, wielu marzy o uchwyceniu mostku abstrakcyjnego- podczas przypływu.

Dunbar oferuje świetną atrakcję dla rodzin z małymi dziećmi- zaraz za wydmami Belhaven Bay znajdziesz East Links Family Park z trampolinami, kolejkami, drewnianym zamkiem i dużym placem zabaw, również przyjazną rodziną lam.

Do Dunbar dostaniesz się łatwo pociągiem ze stacji Waverley. Regularne połączenia przez cały dzień (ostatni pociąg wraca do Edynburga po 22:00), czas podróży około 25min.

4. Pentland Hills

Kiedy po kilku dniach zwiedzania Edynburga zapragniesz uciec od zgiełku miasta, wzgórza Pentland staną sie Twoją oazą spokoju. Umieściłyśmy je na naszej liście całodniowych wycieczek, bo zdecydowanie możesz tu spędzić cały dzień. A jeśli nie masz czasu jechać na północ a chcesz poczuć smak szkockich gór (no może w sumie pagórków) to te wzgórza Cię nie rozczarują.

Regionalny Park Natury Wzgórza Pentland (Pentland Hills Regional Park) znajdziesz na południowych obrzeżach miasta, bezpośrednio za obwodnicą. Kilka głównych punktów dostępu do wzgórz znajduje się po obu stronach pasma, a lokalne szlaki, mimo że w większości nieoznaczone, są dobrze wydepane i nie stwarzają problemów nawigacyjnych.

Pentlandy (taka spolszczona nazwa) to łagodne pagórki, w większości porośnięte wrzosem, wznoszące się na wysokość zaledwie 580 mnpm (najwyższy szczyt Scald Law, 579m) pocięte siecią traktów i ścieżek, które oferują piesze wycieczki dla każdego bez względu na możliwości.

Znajdziesz tu trasy odpowiednie i dla osób starszych, rodzin z dziećmi (wtedy najlepiej podjechać samochodem gdyż na przykład od przystanku w Balerno jest jeszcze około godzina marszu po małej lokalnej drodze do granic parku), średniozaawansowanych jak również zaprawionych łazików.

Najlepszymi punktami dostępu do wzgórz Pentland są podedynburskie Balerno i Flotterstone, ale także Hillend czy Bonaly.

Najłatwiejsze trasy to te w pobliżu rezerwuarów Harlaw i Threpmuir (od strony Balerno) lub asfaltowym traktem wzdłóż Glencorse czy Loganlea (z Flotterstone). Jeśli szukasz wyzwań fitness, polecamy trasę po głównej grani wzgórz obejmującą 6 szczytów z Flotterstone (pętla) z opcjonalnym przedłużeniem o 2 szczyty (trasa liniowa kończąca w Nile Mile Burn).

Poza bliskością natury Pentland oferują także atrakcje dla miłośników sportów zimowych (całoroczne centrum narciarskie Hillend), wędkarzy czy entuzjastów rowerów górskich. Obszar ten mieści także niedużą strzelnicę wojskową (Castlelaw) i kilka farm (uprawy i wolno chodzące owce i bydło). Z tego względu trzymaj swojego czworonoga zawsze na smyczy, jeśli spacerujesz z pupilem; w Szkocji farmer ma prawo zastrzelić psa który nie jest kontrolowany lub nęka  zwierzęta.

Odwiedź wzgórza Pentland od strony Balerno miejskim autobusem 32 lub 44, podjedź do Hillend miejską 4, do Flotterstone linią 47 (krótki spacer z Mauricewood), alternatywnie linią 10 do Bonaly, linią 16 do Torphin.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej szczegółów o tym jak odwiedzić wzgórza Pentland lub jakie trasy wybrać, zapraszamy Cię to zakupu naszego e-przewodnika po Pentland Hills (narazie tylko w języku angielskim).

5. Glasgow

Może zaskoczy Cię ta propozycja, ale odwiedzając Edynburg nie zapomnij że jego ‘’młodszy brat’’ czyli Glasgow jest także warty odwiedzin!

Glasgow przeżywało swoją świetność dużo później niż stolica Szkocji, jest doskonałym przykładem miasta z epoki rozkwitu industrialnego. Nie znajdziesz tu takiego typowego starego miasta jak na przykład w Edynburgu, czy zamku, niemniej centrum miasta zachwyci Cię XIX wiecznymi dzielnicami i wspaniałymi parkami.

Odwiedzając Glasgow nie pomiń dzielnicy Merchant City, parku Kelvingrove, Glasgow Green czy okolonego rzeką Clyde Cuningar Loop. Najpiękniejsze zabytki miasta to cmentarz Glasgow Necropolis, majestatyczna katedra i gmachy uniwersytetu. Nie zapomnij zobaczyć budynku wydziału sztuk pięknych (Glasgow School of Art) zaprojektowanego przez legendarnego szkockiego architekta Karola Mackintosha (Charles Rennie Mackintosh).

Z łatwością zobaczysz wszystko co najlepsze w mieście pieszo, co więcej, większość głównych atrakcji Glasgow znajduje się niedaleko stacji kolejowej Queen Street, dokąd wygodnie dojedziesz z Edynburga.

Oczywiście nie mogę pominąć jednej z najbardziej unikalnych atrakcji miasta – murali, zamieniły one ściany miasta w wielką galerię sztuki. Kolorowe, często monumentalne obrazy zdobią kamienice, mosty i zaułki, opowiadając historie o kulturze, mieszkańcach i charakterze miasta. Od realistycznych portretów po bajkowe sceny – murale nadają Glasgow wyjątkowy klimat i sprawiają, że spacer po centrum staje się prawdziwą artystyczną przygodą. Zaplanuj więc swoje zwiedzanie tak, aby zobaczyć chociaż kilka z nich. Mapkę i więcej o projekcie znajdziesz tutaj.

Pomiędzy Edynburgiem i Glasgow kursują pociągi jak i autobusy. Podróż autobusem zajmuje nieco dłużej i niesie ze sobą ryzyko utknięcia w korku na autortradzie M8, która jest głownym węzłem komunikacyjnym pomiedzy tymi dwoma miastami.
Pociąg natomiast, kursuje częściej (co 15min) i pomimo, że jest nieco droższą opcją (zazwyczaj, bo ceny autobusu są ruchome), zapewnia krótszą podróż. dlatego polecamy właśnie ten środek transportu. Najlepiej z edynburskich stacji Waverley lub Haymarket, bezpośrednio do Glasgow Queen Street, w samym sercu miasta.

6. St Andrews

St Andrews to niewielkie, ale niezwykle urokliwe miasteczko akademickie na wschodnim wybrzeżu Szkocji i jeśli jesteś fanem/fanką rodziny królewskiej to pewnie wiesz, ze to właśnie tutaj książę William poznał Kate Middleton podczas studiów na najstarszym szkockim uniwersytecie, co dodatkowo rozsławiło miasto.

Miasteczko jest również Szkocką stolicą golfa, z jednymi z najlepszych pól golfowych w kraju, regularnie goszczącymi miedzynarodowe zadowy.

St Andrews nigdy nie było formalną stolicą Szkocji w sensie politycznym czy administracyjnym, ale miasto miało ogromne znaczenie religijne: od średniowiecza aż do reformacji uznawane było za duchową stolicę Szkocji. Znajdowała się tam największa katedra w kraju (dziś w ruinie), a miasto było centrum katolickiej hierarchii kościelnej. Do tego od 1413 roku działa tam słynny Uniwersytet w St Andrews, najstarszy i jeden z najbardziej prestiżowych w Szkocji (warto zwiedzić samemu lub z przewodnikiem, ale koniecznie trzeba zabukowac wcześniej).

Główne atrakcje miasteczka znajdziesz niepodal morza, i poza oczywistymi – dwiema wspaniałymi plażami i starą przystanią, są to ruiny zamku, wspomiane już ruiny katedr, muzeum Wardlaw i miejskie muzeum St Andrews. W słoneczny dzień wybierz jedną z wielu przyjemnych kawiarenek i grzejąc się w słoncu delektuj się dobrą kawą i domowym ciastem.

Niestety dostanie sie do St Andrews srodkami transportu publicznego jest nieco bardziej skoplikowane, z powodu braku bezpośredniego połączenia z Edynburga.

Jedną z opcji jest pociąg z Edynburskiej Waverley do Leuchars (główny kierunek Aberdeen), i dalej spod stacji autobus 77 do St Andrews. Taka kombinowana podróż powinna zająć nie wiecej niż 1,5 godziny.

7. Stirling

Stirling ma reputację najbardziej niedocenionego miasta Szkocji, ale przecież sam fakt umieszczenia go na tej liście polecanych jednodniowych wycieczek, świadczy o tym, że autorka tego artykułu zdecydowanie Stirling docenia, może nawet poleciłabym Stirling bardziej niż St Andrews (zależy oczywiście od zainteresowań). A oto dlaczego ja lubię Stirling.

Moim zdaniem, miasto Stirling ma wiele podobnych cech do Edynburga! Jest jednym z miastem królewskich, stąd ma piękny zamek dominujący nad miastem, i samo miasto, podobnie jak Edynburg powstało na tle pięknych wzgórz. Stirling to miejsce gdzie czuje się historię, gdzie opowieści o bohaterach, królach i zwyciężonych bitwach są wciąż żywe. A moim skromnym zdaniem zabek w Stirling jest dużo ciekawsze od zamku w Edynburgu.

Samo miasteczko pomimo, ze jest miastem studenckim, może wydawać się mało atrakcyjne i uśpione, ale w sumie to nawet mu dodaje uroku, nie ma takich tlumów jak w Edynburgu.

A co zobaczyć w Stirling? Oczywiście zamek, kościoł Świetego Krzyża (Holy Rude -to tutaj przychodziła na modlitwy Maria Stuart królowa Szkotów i tu został koronowany na króla jej syn, James VI), szpitala Cowane’a; a nieco dalej od centrum pola bitewnego Bannockburn i przede wszystkim pomnika Wallace (Wallace Monument). Szczególnie ten ostatni jest warty odwiedzin, pomnik- a raczej wspaniała wieża została wybudowana na szczycie małego wzgórza i ten kto pokona wszystkie 246 schodów zostanie nagrodzony przepieknym widokiem na panoramę całej okolicy.

Dojazd do Stirling transportem publicznym jest prosty. Wybierz autobus Citylink 909 (bezpośredni, express, najlepiej z Edynburskiej stacji autobusowej); niestety nie ma bezpośredniego połączenia kolejowego z Edynburga do Stirling.

8. Dunfermline & Culross

Osobiście mamy dość mieszane odczucia jeśli chodzi o Dunfermline, ale to dlatego, że patrzymy na nie jako lokalni i nie było to nigdy miasto, które brałyśmy pod uwagę osiedlenia się. Ale na pewno jest ono świetne na krótką wizytę, stare miasto ma klimat i znajduje się tam kilka perełek. Ale na pewno przeznacz więcej czasu na Culross, bo właśnie tam stracisz serce. My odwiedziłyśmy Culross już tyle razy i wciąż nie mamy dość. Myślę, że napiszemy osobny artykuł tylko o Culross.

No ale wracając najpierw do Dunfermline, położone w sercu Fife, jest jednym z miast królewskich, które pełniło rolę ośrodka władzy królewskiej od XI do XV wieku.

Główne atrakcje historyczne znajdują się w Heritage Quater, a są to przede wszystkim:

• Opactwo Dunfermline (Dunfermline Abbey). To tu spoczywa wielu szkockich monarchów, w tym sam król Robert the Bruce, jeden z największych bohaterów narodowych, który zasłynął zwycięstwem nad Anglikami w bitwie pod Bannockburn w 1314 roku. Wnętrze kościoła i ruiny dawnego klasztoru robią ogromne wrażenie – monumentalna architektura przypomina, jak wielką rolę Dunfermline odgrywało w średniowiecznej Szkocji. Obok są ruiny zamku (Dunfermline Palace). Od czasów po Covidowych wejscie do abbey i na ruiny pałacu jest bezpłatne, ale datki (choćby najmniejsze) na utrzymanie miejsca są mile widziane.
• Abbot House – najstarszy świecki budynek w Dunfermline, z XVI wieku („Pink Hoose”), unikalny architektonicznie. Obecnie jest tu klimatyczna kawiarenka.
• Dunfermline Carnegie Library & Galleries – w tym nowoczesnym budynku znajduje się pierwsza na świecie biblioteka ufundowana przez Carnegiego, pochodzącą z 1883 roku. Jest też galeria i bezpłatne muzeum z ekspozycjami ukazującymi zarówno długą historię Dunfermline, jak i jego nowsze dziedzictwo przemysłowe.

W okolicy znajdują się jeszcze:

• Andrew Carnegie Birthplace Museum – małe bezpłatne muzeum w chatce, w której urodził się Andrew Carnegie, niegdyś najbogatszy człowiek na świecie i najsłynniejszy mieszkaniec miasteczka. Tu możesz dowiedzieć się o jego zyciu i o tym jak przysłużył sie miastu, a także zrozumieć co kryje się za jego bogactwem.
• St Margaret’s Cave – mała jaskinia / grota, w której modliła się św. Małgorzata, ważne miejsce pielgrzymkowe.
• Pittencrieff Park był prywatną posiadłoscią, ale Andrew, który jako dziecko często z niego przepędzany, wykupił i podarował miastu te tereny, tak aby każdy mieszkaniec mógł korzystać z 80 akrów zielonych terenów. Dzisiaj jest to zadbany park, z pięknymi, starymi drzewami i widokami na Pentland Hills.

Jak widzisz atrakcje głównie rozłożone są wokół Heritage Quater i około 10min spacerkiem od stacji kolejowej Dunfermline City.

Do Dunfermline jeżdżą regularnie pociągi z Edynburga, podróż trwa ok 30min.

Jak już wspomniałam wcześniej zachęcam Cię również do odwiedzenia perełki regionu Fife, Culross. Z Dunfermline do Culross kursują co godzinę autobusy Stagecoach (nr 8A), podróż trwa 30min.

Chakakter Cullros zmieniał się na przestrzeni wieków, zaczynając od wioski rybackiej, ważnego centrum wydobycia węgla kamiennego i ważenia soli morskiej. Dzisiaj Culross jest ważną atrakcją turystyczną i to nie tylko z dlatego, że kręcono tu Outlandera, chociaż nie ma co ukrywać, że serial rozsławił to miejsce.

Pierwszy raz do Culross trafiłam zupełnie przypadkiem, nigdy nie zapomnę wrażenia jakie na mnie zrobiło. Przejeżdzając przez jego brukowane wąskie uliczki czułam się jak we śnie. Co to za piękna wioska?!

Dolna, nadmorska część Culross to fantastycznie zachowana średniowieczna wioska. Już samo tylko wałęsanie się po wąskich uliczkach jest niesamowitym doświadzceniem, i tak właśnie polecam Ci zwiedzać tę historyczną wioskę. Wymienie jednka kilka ważnych punktów:

• Culross Palace – niezaprzeczalnie największa atrakcja. Pomimo swojej nazwy, pałac nie był rezydencją królewską ale domem kupieckim z przełomu XVI i XVII wieku. Jego właścicielem był Sir George Bruce of Carnock – zamożny kupiec i przedsiębiorca, który dorobił się fortuny na górnictwie i produkcji soli. Był pionierem w wydobyciu węgla – jako pierwszy w Szkocji stworzył system tuneli prowadzących pod dno Firth of Forth, co w jego czasach było innowacją na skalę światową. Niestety wraz z z upadkiem przemysłu soli i ograniczeniem wydobycia węgla w regionie, zazcęły się problemy finansowe i pałac zacząl popadać w ruinę. Od zburzenia uchronił go National Trust for Scotland NTS (organizacja charytatywna). Dzięki temu, że Culross village nie szła z duchem czasu możemy podziwiać pięknie zachowaną wioskę. Pałac warto zwiedzić! Obok zdajduje się Bessie’s Cafe (wybierając ją wspierasz NTS).
• Ratusz (Tolbooth) z wieżą zegarową – dzisiaj sklepik i galeria prowadzone przez NTS.
• The Study (wystawny sredniowieczny dom przy głownym historycznym skwerku) i pięknie odrestaurowany Mercat Cross (po polsku krzyż targowy).
• Kawałek dalej w górę ulica Kirk St dojdziesz do Culross Abbey sięgającą wstecz do XXIII wieku.
• Nie zapomnij o punkcie widokowym przy wiszących ogrodach (Hanging Gardens Viewpoint) i starej studni Rockit Well.

9. Falkland

Falkland znalazł się na tej liście, ale jest to nieco naciągane, bo dotarcie tam wymaga wzięcia pociągu i dwóch autobusów i zajmie to okolo 2h (więc może to zniechęcać). Nie dlatego, że jest to daleko od Edunburga, ale z powodu typowo szkockiej organizacji transportu publicznego. Od razu więc dodam, że wygodniej tam dojechać samochodem lub ewentualnie dojechać pociągiem do Markinch i zamówić taksówkę (koszt taksówki to 15 funtów a czas poróży 8min). Zatem całkowity czas podróży z Edynburga, (przy opcji z taksówką) to nieco ponad godzinę.

Jeśli nie poddasz sie już przy planowaniu wycieczki, ale z determinacją wyruszysz do Falkland, to nie będziesz żałować. Jest to kolejna perełka regionu Fife. Miasteczko to jest niezwykle malowniczo położone, u podnóży łagodnych wzgórz Lomond. Jego główne atrakcje to imponujący pałac (warto zwiedzić!), zabytkowe kościoły i zabudowa sięgająca średniowiecza. Miasteczko zostało założone w XI wieku i było ważnym punktem na mapie Szkocji.

Pałac, mimo że początkowo zbudowany jako luksusowe zakwaterowanie podczas królewskich polowań, zyskiwał na wadze podczas panowania kolejnych królów. Maria Królowa Szkotów odwiedziła pałac wielokrotnie, był on jedną z ulubionych siedzib również innych królów Szkocji.

Ciekawostką jest kort tenisowy znajdujący się na terenie pałacu. Na pierwszy rzut oka przypomina może więzienne podwórze otoczone wysokim szarym murem, ale kiedy usłyszysz ze to najstarszy kort tenisowy na świecie, nagle kort zaczyna nabierać bardziej przyjaznych barw. Zbudowany w 1539 roku, był używany przez Mary królową Szkotów, jak i króla Jamesa V. Teraz, 500 lat później, ten oryginalny kort tenisowy jest wciąż używany przez Falkland Palace Royal Tennis Club.

Poza walorami historycznymi, Falkland oferuje także atrakcje dla miłośników pieszych wycieczek. Z miasteczka możesz zdobyć oba wzgórza Lomond lub wybrać się na spacer w zalesionej dolinie u ich podnóża (zabytkowe ruiny, wodospad, jaskinia) – Maspie Den Walk & Waterfall.

Wreszcie, bardziej współcześnie, świat usłyszał o Falkland dzieki serialowi Outlander, miasteczko pozuje jako filmowe Inverness, ponadto wiele scen było kręconych w pałacu.

10. Linlithgow

Niedaleko na zachód od Edynburga, położone malowniczo nad wielkim jeziorem Linlithgow oferuje atrakcje historyczne, między innymi imponujący pałac.

Nieczęsto rekomendujemy wejście na teren zruinowanego zabytku, ale pałac Linlithgow jest wyjątkowy. Był siedzibą monarchów Szkockich w XV i XVI wieku, został zniszczony po upadku powstania Jakobitów. Legenda mówi, że w pałacu straszy duch Marii de Guise, matki Marii Stuart królowej Szkotów.

Zapomniany aż do połowy XX wieku, pałac został oddany pod opiekę Historic Scotland, organizacji zajmującej sie opieką ważnych zabytkow, która częściowo przywróciła go do życia, udostepniając do zwiedzania.

W chwili wejścia na dziedziniec od razu urzeknie Cię pięknie rzeźbiona trzypiętrowa studnia, wzniesiona w 1538 roku przez króla Jakuba V. Zdobiona motywami heraldycznymi, zwierzętami i postaciami symbolicznymi, oprócz jej oczywistej funkcji, miała przede wszystkim podkreślać prestiż i bogactwo szkockiej monarchii, stanowiąc efektowną dekorację centralnego dziedzińca. Oryginał z XVI wieku uległ zniszczeniu, ale w XIX wieku został odrestaurowany, a współcześnie widoczna wersja to rekonstrukcja z lat 30. XX wieku (1933), wiernie nawiązująca do pierwowzoru.

Oprocz tego w pałacu jest naprawdę dużo do zobaczenia i odkrycia, a miłośnicy wysokich punktów widokowych będą zachwyceni! Z wieży pałacu można podziwiać sielski widok na dolinę rzeki Forth.

Latem (najczęściej w lipcu) na terenie pałacu organizowane są Szkockie tańce, jeśli chcesz doświadczyć Szkockiej żywiołowości i sie ‘wyskakać’, Ceilidh jest dla Ciebie! Zwykle zespół składający się z 3-4 muzyków (gitara, skrzypce, bęben, akordeon) potrafi łatwo ‘’roztańczyć’’ zgromadzonych, bez względu na ich wcześniejszą znajomość ceilidh. Zawsze jest to bardzo dobra zabawa, jeśli będziesz mieć okazję uczestniczyć w ceilidh, gorąco polecamy wzięcie udziału!

Tuż przy pałacu zobaczysz majestatyczny kościół Św Michała, zwieńczony charakterystyczną stalową koroną.
Linlithgow urzeknie Cię atmosferą relaksu i przyjemnymi kawiarenkami, czas płynie tu niespiesznie. Nie zapomnij przepacerować się po miasteczku – na pewno odkryjesz wiele interesujących kamienic i zaułków.

Dojazd: Bezpośrednie połączenie kolejowe z Waverley (co pół godziny, czas podróży około 20 min)

11. Perth

Perth to śliczne miasto położone nad rzeką Tay, oferuje atrakcje historyczne jak i świetne trasy spacerowe. Panuje w nim atmosfera relaksu i wyraźnie odczuwalny jest brak pośpiechu.

Najważniejsze atrakcje w mieście obejmują nowoczesne Muzeum Perth (zobacz Kamień Przeznaczenia ‘’Stone of Destiny’’, szary blok na którym tradycyjnie koronowano królów Szkocji), muzeum militarne Black Watch, galerię Perth Art Gallery oraz Perth Concert Hall. Niedaleko za miastem znajduje się wspaniały pałac i ogrody Scone Palace (2 mile / 1 godzina pieszo z centrum – wejście płatne).

Łazików na pewno zainteresuje trasa spacerowa  z centrum miasta na niewysokie zalesione wzgórze Kinnoul Hill z małą kamienną wieżą i zabytkową studnią. Byłby to świetny punkt widokowy gdyby nie fakt, że jego zwieńczenie znajduje się prawie dokładnie nad rozjazdem autostrady, a atrakcyjne krajobrazy znajdują sie dopiero na drugim planie, co odbiera nieco atrakcyjności, chociaż wciąż widok jest imponujący i uważamy że warto odkryć Kinnoul Hill.

Najłatwiejszym sposobem dostania się do Perth jest pociąg z Waverley (czas podróży około 1,5 godziny). Kursuje co godzinę od świtu do około północy.

12. Roslin

Roslin to mała wioska położona około 11 km na południe od Edynburga i jej największą atrakcjnają niezaprzeczalnie jest kaplica Rosslyn Chapel. Dla fanów książek Dana Browna (‘Kod DaVinci) i miłośników tajemniczych histori Zakonu Rycerzy Templariuszy, kaplica z Roslin na pewno znajdzie się wysoko na liście miejsc do zobaczenia w pobliżu Edunburga.

Wycieczkę do kaplicy Rosslyn możesz łatwo przedłużyć o wizytę w pobliskich ruinach zamku Roslin (kilka ścian z czerwonego piaskowca) czy spacer po parkowej dolinie Roslin. Na wycieczkę przeznacz około pół dnia.

Miejskie autobusy Lothian kursują regularnie pomiędzy centrum miasta a Roslin, najlepiej wskoczyć w autobus linii 37 (kierunek: Penicuik Deanburn) który zatrzymuje się właśnie przy kaplicy (przystanek Rosslyn Hotel). Czas przejazdu około 1 godzina.     

Inne linie Lothian którymi dojedziesz w okolice kaplicy to X37 lub 47 (trzeba przejśc około 1 km).

Kaplica Rosslyn została wybudowana w XV wieku (1446) i nieustannie służy jako miejsce modlitw/kościół. Dlatego planując wizytę sprawdź czy jest otwarta dla zwiedzających: oficjalna strona.

Podczas zwiedzania kaplicy zwróć uwagę na takie elementy jak: Green Man, ornamenty kwiatowe i roślinne sufitu, anioły -muzykanty, anioły z herbem rodziny St Clair, anioła z kobzami,  Mojżesza, płaskorzeźb 7 grzechów głównych i 7 cnót, i przede wszystkim wspaniałych unikalnych kolumn. To tylko te najbardziej unikatowe rzeźby w kaplicy, ale sam(a) znajdziesz tam jeszcze więcej fascynujących elementów.

Ciekawostka: kaplica od dnia swojego powstania jest pod pieczą rodziny St Clair zwiazanej z Zakonem Templariuszy i potomków legendarnego Rongvala Mocnego, który niegdyś władał Orkadami.

---

Warto wiedzieć, gdy używasz transportu publicznego w Szkocji

• Bilety na autobusy międzymiastowe (np Citylink czy Megabus) możesz kupić u kierowcy, ale najlepiej zakupić online przed podróżą (szczególnie w okresie wakacji).
• Od 1 września 2025 szkocki przewoźnik Scotrail zrezygnował z podziału cen na godziny szczytu i off-peak, wprowadzając jedną cenę obowiązującą cały dzień. Dodatkowo pamietaj: Cena biletu obejmuje automatycznie podróż powrotną.
• Najlepiej postaraj się uniknąć podróżowania w godzinach szczytu (czyli rano 8.00-9.00, popołudniu 17.00-18.00) gdyż lokalne pociągi prawie na pewno będą przepełnione.
• Bilet na pociąg możesz bez problemu kupić w automatach na stacji Waverley lub Haymarket.

---

Zobacz również zorganizowane wycieczki

Jeśli wolałabyś/wolałbyś zobaczyć niektóre z tych miejsc i jednocześnie nie ogarniać wszystkiego samodzielnie to popatrz na te dwie wycieczek zorganizowane przez lokalną firmę Rabbie’s. Mają oni małe, komfortowe busiki (do 16 osób), ciekawych przewodników (tylko w języku angielskim) a busiki wyruszają ze stacji autobusowej w centrum miasta (stacja J i K) zazwyczaj między godzina 9:00 a 10:00.

St Andrews & the Fishing Villages of Fife

W regionie Fife jest wiele pięknych wiosek rybackich, które zwiedza sie dużo łatwiej własnych środkiem transportu lub właśnie korzystając z usłub biura turystycznego jak Rabbies. Podczas tej wycieczki zobaczysz:

• Most kolejowy w South Queensferry
• Wioskę Falkland (bez zwiedzania zamku)
• Wioskę Anstruther – jedną z większych w okolicy , jest tam również jeden z najlepszych chippy, gdzie możesz zjeść fish&chips (oczywiście polecamy). Poszukaj Anstruther Fish Bar niedaleko przystani.
• St Andrews (katedra, zamek, pole golfowe)

Outlander Adventure

Kolejna świetna opcja na zobaczenie kilku miejsc z naszej listu, bez ogarniania wszystkich detali to wycieczka śladami Outlandera. Co zobaczysz w czasie wycieczki:

• Midhope Castle, czyli filmowy Lallybroch (cena wejściówki na zamek nie wliczona w cenę wycieczki)
• Wioskę Culross, która bezapelacyjnie jest miejscem wartym odwiedzenia nawet jeśli nie wejdziesz do Culross Palace
• Linlithgow Palace (cena wejściówki na zamek nie wliczona w cenę wycieczki). Poczytaj wyżej co napisałam o zamku.
• Doune Castle
• Blackness Castle